Svaki pokret koji napravimo, svaki dodir koji osetimo i svaka nesvesna funkcija poput disanja ili rada srca zavise od komunikacije između mozga, kičmene moždine i ostatka tela. U toj komunikacionoj mreži glavnu ulogu ima periferni nervni sistem koji povezuje centralni nervni sistem sa svim organima, mišićima i tkivima. Zahvaljujući njemu možemo da reagujemo na promene u okruženju, održavamo ravnotežu organizma i obavljamo svakodnevne aktivnosti bez svesnog razmišljanja o njima. Kada dođe do oštećenja perifernih nerava, ove funkcije mogu biti narušene što se može manifestovati kroz slabost, utrnulost, bol ili poremećaje pokreta. Razumevanje njegove građe i funkcije predstavlja prvi korak ka boljem razumevanju brojnih neuroloških stanja i očuvanju zdravlja nervnog sistema.
Periferni nervni sistem (PNS) obuhvata sve nerve i nervne strukture koje se nalaze izvan mozga i kičmene moždine, a njegova osnovna uloga je prenos informacija između centralnog nervnog sistema i ostatka organizma. Senzorne informacije iz kože, mišića i unutrašnjih organa putuju ka mozgu i kičmenoj moždini, dok se informacije iz centralnog nervnog sistema prenose ka mišićima i organima kako bi omogućile odgovarajući odgovor organizma. Na taj način periferni nervni sistem omogućava koordinaciju pokreta, percepciju spoljašnjih nadražaja i regulaciju brojnih vitalnih funkcija [1,2].
Periferni nervni sistem se sastoji od kranijalnih i spinalnih nerava, kao i njihovih ogranaka koji dopiru do gotovo svakog dela tela. Funkcionalno se deli na somatski i autonomni nervni sistem, koji zajedno omogućavaju kontrolu voljnih i nevoljnih aktivnosti organizma [1,2].
Somatski nervni sistem je odgovoran za voljnu kontrolu skeletnih mišića i prenos senzornih informacija iz spoljašnje sredine. Zahvaljujući njemu možemo da hodamo, pišemo, podižemo predmete ili osetimo dodir, pritisak, temperaturu i bol. Senzorni nervi prenose informacije od receptora ka centralnom nervnom sistemu, dok motorni nervi prenose komande iz mozga i kičmene moždine do mišića, omogućavajući izvođenje preciznih i koordinisanih pokreta [1,2].
Autonomni nervni sistem reguliše funkcije koje se odvijaju bez naše svesne kontrole, uključujući rad srca, krvni pritisak, disanje, varenje i lučenje hormona. Njegov zadatak je održavanje unutrašnje ravnoteže organizma, a deli se na simpatički i parasimpatički deo. Simpatički nervni sistem priprema organizam za situacije stresa i povećanog napora, ubrzavajući rad srca i pripremajući energetske rezerve, dok parasimpatički nervni sistem podstiče odmor, oporavak i procese varenja. Njihovo uravnoteženo delovanje omogućava organizmu da se efikasno prilagođava promenama u spoljašnjoj i unutrašnjoj sredini [1,2].
Dok mozak donosi odluke, PNS je taj koji te odluke sprovodi u delo i obaveštava mozak o svemu što se dešava u telu i njegovim interakcijama. Kroz četiri najznačajnije uloge ovaj sistem upravlja našom svakodnevicom:
Motorne funkcije predstavljaju direktnu vezu između namere i misli i pokreta. Kada odlučite da napravite korak, električni signali iz mozga putuju niz kičmenu moždinu, a zatim kroz motorna (eferentna) vlakna PNS-a stižu do skeletnih mišića. Ovi nervi funkcionišu kao prenosioci komande za kontrakciju, omogućavajući izvođenje svih svesnih pokreta [1,2].
Senzorne funkcije omogućavaju mozgu da mapira i razume spoljašnji svet i ono što se dešava u okruženju. Specijalizovani receptori u koži, mišićima i zglobovima u svakom trenutku registruju nadražaje poput dodira, temperature, pritiska i bola. PNS ove podatke preko senzornih (aferentnih) vlakana trenutno prosleđuje ka centralnom nervnom sistemu, transformišući fizičke stimulanse u jasne neurološke informacije [1,2].
Za razliku od svesnih pokreta, autonomne funkcije PNS-a rade neprekidno u pozadini, nezavisno od naše volje. Kroz simpatički i parasimpatički sistem, PNS automatski reguliše rad vitalnih organa – kontroliše srčani ritam, disanje, krvni pritisak i digestivne procese, čime održava unutrašnju ravnotežu organizma [1,2].
Periferni nervni sistem omogućava neprekidan protok informacija između centralnog nervnog sistema i svih delova tela. Ova složena mreža nerava povezuje mozak i kičmenu moždinu sa organima, mišićima, kožom i ekstremitetima, obezbeđujući koordinisano funkcionisanje čitavog organizma [1,2].
Simptomi oboljenja perifernog nervnog sistema zavise od vrste i stepena oštećenja nerava, ali se najčešće manifestuju poremećajima osećaja, pokreta i mišićne funkcije.
Oštećenje perifernih nerava može dovesti do slabosti mišića, utrnulosti i smanjene sposobnosti prepoznavanja dodira, temperature ili bola. Ovi simptomi najčešće počinju u šakama i stopalima, a zatim se mogu širiti na druge delove tela [1,2].
Poremećaji nervne provodljivosti mogu izazvati nevoljne kontrakcije mišića, grčeve i trzaje, dok težim slučajevima dolazi do smanjene koordinacije pokreta [1,2].
Dugotrajno oštećenje motornih nerava može dovesti do atrofije mišića, odnosno postepenog smanjenja njihove mase i snage jer mišići više ne dobijaju adekvatne nervne impulse.
Najčešći uzroci uključuju dijabetes, autoimune bolesti, infekcije, povrede, izloženost toksinima, nedostatak određenih vitamina, ali i nasledne genetske poremećaje. Naučna istraživanja pokazuju da je dijabetes jedan od vodećih uzroka periferne neuropatije, dok hronične upale i oksidativni stres dodatno doprinose oštećenju nervnih vlakana [1,2].
Oboljenja PNS mogu zahvatiti pojedinačne nerve, više nervnih vlakana ili njihove zaštitne omotače, pa iako se razlikuju po uzroku i težini, zajednička karakteristika im je narušena komunikacija između centralnog nervnog sistema i ostatka tela [1,2].
Nastaju usled trauma, pritiska ili istezanja nerava i mogu dovesti do bola, utrnulosti i slabosti mišića [1,2].
Najčešći oblik oštećenja perifernih nerava, često povezan sa dijabetesom, ali se može javiti i usled infekcija, nedostatka vitamina, autoimunih bolesti ili izloženosti toksinima, a karakterišu ga trnjenje, peckanje i smanjena osetljivost [1,2].
Inflamatorne bolesti nastaju kada imunološki sistem greškom napada periferne nerve, izazivajući upalu i oštećenje nervnog tkiva.
Ključnu ulogu imaju elektromioneurografija (EMNG) i studije nervne provodljivosti, koje omogućavaju procenu brzine i kvaliteta prenosa nervnih impulsa. U zavisnosti od sumnje na uzrok oštećenja, mogu se koristiti i laboratorijske analize, genetska testiranja, ultrazvuk ili magnetna rezonanca [1,2].
Ćelije perifernog nervnog sistema nemaju sposobnost dugotrajnog skladištenja energije i nutrijenata, zbog čega su izuzetno osetljive na deficit mikronutrijenata. Nervno tkivo karakteriše visoka metabolička aktivnost i povećana osetljivost na oksidativna oštećenja, zbog čega je kontinuirano snabdevanje organizma antioksidansima, vitaminima i mineralima od posebnog značaja. Prisustvo antioksidanasa u ishrani pomaže zaštiti nervnih ćelija od oksidativnog stresa, dok pojedini vitamini i minerali učestvuju u procesima neurotransmisije, održavanju strukture nervnih vlakana i normalnom funkcionisanju ćelijskih membrana. Hronični nedostatak B vitamina dovodi do degeneracije mijelinskog omotača i pojave periferne neuropatije (trnjenje, gubitak osećaja). Pravovremena suplementacija targetiranim neuronutrijentima neutrališe slobodne radikale, smanjuje neuroinflamaciju i pomaže u očuvanju neuroplastičnosti i obnavljanju tkiva [3,4].
Formulacija proizvoda ElastIQ zasniva se na hidrolizovanim peptidima ribljeg kolagena, vitaminima C i E, cinku, biotinu i ekstraktu đumbira. Ova kombinacija je primarno namenjena podršci zdravlju kože, kose i vezivnog tkiva, uz dodatne nutritivne komponente koje mogu doprineti opštem ćelijskom zdravlju i neuroprotekciji [3,4].
Zahvaljujući sinergiji ovih sastojaka, formulacija podržava strukturno zdravlje kože i vezivnog tkiva, uz potencijalnu podršku neurološkoj funkciji i opštoj ćelijskoj zaštiti.
Centralni nervni sistem (CNS), koji čine mozak i kičmena moždina obrađuje informacije, donosi odluke i koordinira sve funkcije tela. Periferni nervni sistem (PNS) čine nervi i ganglije koji se prostiru izvan CNS-a i služe kao komunikaciona mreža koja prenosi informacije između CNS-a i ostatka tela.
Povezani su mrežom nerava koji omogućavaju dvosmernu komunikaciju: CNS šalje komande ka organima, dok PNS prenosi senzorne informacije nazad ka CNS-u.
Simptomi oštećenja perifernog nervnog sistema (periferna neuropatija) mogu uključivati senzorske poremećaje, bol, motornu slabost, atrofiju mišića, fascikulacije, kao i probleme sa koordinacijom.
Dugoročno povišen nivo glukoze u krvi može oštetiti nervna vlakna i dovesti do dijabetičke neuropatije, jedne od najčešćih formi oštećenja PNS-a.
Pravilno funkcionisanje nervnog sistema zavisi od unosa nutrijenata poput omega-3 masnih kiselina, vitamina B grupe, vitamina C i E, te minerala (cink, magnezijum), koji štite od oksidativnog stresa i održavaju strukturu nerava. Nedostatak vitamina B6 i B12 direktno je povezan sa perifernom neuropatijom.
Manifestuje se senzorskim deficitima – gubitak osećaja za bol ili temperaturu, motornom slabošću, atrofijom mišića i gubitkom voljne motorne funkcije.
Na poremećaje utiču vaskularni problemi (poput moždanog udara), traumatske povrede, neurodegenerativni procesi, metaboličke bolesti poput dijabetesa, infekcije i dugotrajna izloženost toksinima.
Pri pojavi simptoma kao što su neobjašnjiva slabost mišića, atrofija, gubitak osećaja, intenzivan bol, problemi sa koordinacijom ili iznenadni neurološki deficiti.
[1] Matejčík V, Haviarová Z, Kuruc R. Peripheral Nervous System: Interrelationships and Variations. Cham: Springer; 2024.
[2] Purves D, Augustine GJ, Fitzpatrick D, et al., editors. Neuroscience. 2nd ed. Sunderland (MA): Sinauer Associates; 2001.
[3] Wendołowicz A, Stefańska E, Ostrowska L. Influence of selected dietary components on the functioning of the human nervous system. Rocz Panstw Zakl Hig. 2018;69(1):15-21. PMID: 29517182. ISSN: 0035-7715. Available from: PubMed
[4] Nogueira-de-Almeida CA, Zotarelli-Filho IJ, Nogueira-de-Almeida ME, Souza CG, Kemp VL, Ramos WS. Neuronutrients and central nervous system: a systematic review. Cent Nerv Syst Agents Med Chem. 2023;23(1):1-12. doi:10.2174/1871524923666221121123937. PMID: 36411563.
